Bericht uit de Tweede Wachtkamer

Tientallen sets Kamervragen zijn inmiddels heen en weer gegaan tussen kabinetten en Tweede Kamers van dienst, sinds de Oostzee op dinsdag 27 september 2022 begon te borrelen. Deze week werden nieuwe vragen van PVV’ers Maikel Boon, Geert Wilders en Raymond de Roon beantwoord, waarover later meer. Eerst wat achtergrond: de afgelopen jaren weigert kabinet op kabinet een oordeel te vellen over wie verantwoordelijk is voor de aanslag op de Nord Stream-pijpleidingen 1 en 2.

Het antwoord op Kamervragen over het wie-heeft-het-gedaan-aspect van Nord Streamgate luidde tot nu toe altijd: Den Haag ‘speculeert’ niet over de explosies bij de Nord Stream-pijpleidingen en wacht de resultaten van Deense, Zweedse en Duitse onderzoeken naar ‘de toedracht’ af.

Denemarken en Zweden stopten in 2024 met hun naspeuringen, de Duitsers gingen wel door. Dat leidde vorige maand tot een concrete aanklacht: de Oekraïense militair Serhii K. - hierboven op de foto in Duitse handen - wordt medeplichtigheid aan oorlogsmisdrijven ten laste gelegd. Volgens het Duitse Openbaar Ministerie voerde hij de sabotage op de pijpleidingen samen met andere Oekraïense militairen uit ‘namens Oekraïense overheidsdiensten’ (toevallig werd deze week in Kroatië een handlanger van Serhii gearresteerd. Deze knakker, die eerder in Polen was verdwenen, werkte daar met Sean Penn aan een film over de Nord Stream-affaire. WTF-verhaal hier). 

Dat de Duitse justitie nu (zoals Nieuwsuur dat al eerder deed) naar Oekraïne wijst, was voor bovengenoemd PVV-trio aanleiding vorige maand Kamervragen te stellen aan premier Rob Jetten en minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA). Want welke gevolgen (Bassiehof heeft nog wel een suggestie) moet deze betrokkenheid hebben voor de Nederlandse steun aan Oekraïne? En moet Kiev aansprakelijk worden gesteld voor de Nederlandse schade als de verantwoordelijkheid van Oekraïense staatsautoriteiten komt vast te staan?

Opruiing, geweld en antisemitisme gaan niet samen met de ambtseed

Deze week riep een viertal ambtenaren in een interview met het FD het kabinet op om klimaatverandering tot noodsituatie te verklaren. Het gezelschap bestaat uit ambtenaren van de provincie Groningen, het ministerie van Volksgezondheid, Wetterskip Fryslân en, onvermijdelijk, de gemeente Amsterdam. Stelling nemen over het klimaatprobleem is niet in strijd met hun ambtseed maar daar juist onderdeel van, menen de geïnterviewden.

Ambtenaren zijn geen machines. Ze moeten vrijuit kunnen spreken wanneer er zaken niet goed gaan: denk aan het Toeslagenschandaal of misstanden op een luchtmachtbasis. Ook moeten ze in privétijd kunnen demonstreren, opiniestukken schrijven en Twitteren over zaken waar ze zich zorgen over maken: milieu, mensenrechten, de asielcrisis en de afbouw van de hypotheekrenteaftrek. Hup vrijheid van meningsuiting luidt het devies, nietwaar.

Wel is het krankzinnig als ambtenaren gaan demonstreren tegen hun directe baas zoals ze sinds de Hamasmoordpartij van 7 oktober 2023 tot op de dag van vandaag voor het ministerie van Buitenlandse Zaken doen. Ronduit kwaadaardig is het als diezelfde ambtenaren levensbedreigende informatie lekken zoals het geheime reisschema van hun minister en PVV-leider Geert Wilders.

Terug naar die vier ambtenaren in het FD. Ze zijn naar eigen zeggen aangesloten bij XR Ambtenaren, een onderafdeling van Extinction Rebellion. De krant schat dat deze XR-cel uit honderden leden bestaat. Het kwartet beroept zich dus op de ambtseed en dan met name op deze frase: “Ik werk in het algemeen belang voor onze samenleving en zet mij daar volledig voor in.” En daar hoort volgens hen ook bij dat een ambtenaar zich als actievoerder mag gedragen als de overheid verzaakt. “Dat is juist in lijn met je eed”, zegt er eentje. Deze ambtenaren beschouwen hun ambtseed als een vrijbrief terwijl die juist een waarschuwing is.

Eerst zien, dan geloven

De verdwenen aangifte van het Utrechtse raadslid Yvonne Hessel (Utrecht Solidair) waar Bassiehof vorige week over berichtte, is boven water. Hessel had aangifte gedaan van de verstoring ín de raadszaal in juli vorig jaar door XR/Pallietuig. Vrijdag ontving Hessel een excuusbrief van officier van justitie Bart Nitrauw. Wat blijkt: de aangifte lag al op 18 augustus 2025 op zijn bureau, maar Nitrauw besloot er niets mee te doen. 

Bij haar naspeuringen naar wat er met de aangifte gebeurd was, werd Hessel de afgelopen tijd volgens Nitrauw ‘van het kastje naar de muur’ gestuurd omdat de politie meende dat het onderzoek was afgerond en bij het Openbaar Ministerie (OM) lag. Maar omdat de aangifte geen onderdeel uitmaakte van dat dossier, dacht het OM dat deze het politiebureau nooit verlaten had, aldus de ingewikkelde vingerwijzende verklaring. 

De officier van justitie concludeert in zijn excuusbrief ingezien door Bassiehof: “Dit is niet goed gegaan en had anders gemoeten. Daarvoor bied ik u, namens het OM en de politie, excuses aan. Terugkijkend had de politie of het OM u in augustus 2025 meteen moeten mededelen dat uw aangifte niet in behandeling zou worden genomen.”

Nitrauw besloot niks met Hessels aangifte te doen omdat het OM reeds had besloten prioriteit te geven aan de gebeurtenissen buíten de raadszaal, schrijft hij. Weet u nog: eerst werd de raadsvergadering door een groep XR/Pallietuig-activisten verstoord. Nadat Dijksma het cluppie naar de straat had gedirigeerd, werd ze tegengehouden toen ze terug naar binnen wilde gaan. De burgermoeder moest daarna in veiligheid worden gebracht terwijl de activisten op de vuist gingen met bodes en beveiligers.

Er stinkt iets in Utrecht

Bassiehof schreef twee weken geleden dat de XR/Palliebestormers van het Utrechtse stadhuis na een jaar nog steeds niet zijn vervolgd. Het Utrechtse raadslid Yvonne Hessel (Utrecht Solidair) las die column ook en nam contact op. Ze vertelt Bassiehof dat zij destijds net zoals burgemeester Sharon Dijksma óók aangifte heeft gedaan. Maar Hessel heeft aangifte gedaan van de verstoring IN de raadszaal. Eén van de bestormers kent ze van naam: Extinction Rebellion-persvoorlichter Laleh Al Marjani, laat ze in haar aangifte vastleggen.

Dijksma deed alleen aangifte van de gebeurtenissen BUITEN op straat toen haar werd belet weer naar binnen te gaan, zij in veiligheid moest worden gebracht en bodes en beveiligers werden aangevallen door de 'demonstranten'. Op de avond van de bestorming had de burgermoeder voor de camera van RTV Utrecht al duidelijk gemaakt dat ze liever niet had dat de bestormers stevig zouden worden aangepakt. Ze wees erop dat op het verstoren van de raadsvergadering hoge straffen 'van wel vier jaar' staan. Om daaraan toe te voegen: "Ik geloof niet dat er iemand is die dat hen wil aandoen." Spreek voor jezelf, Dijksma.

Terug naar Hessel. Het raadslid deed haar aangifte - alle stukken zijn ingezien door Bassiehof - op 6 augustus vorig jaar. Op 12 februari dit jaar krijgt ze bericht van het slachtofferloket van de politie. Het onderzoek was afgerond, er waren meerdere verdachten in beeld en de zaak was doorgestuurd naar het Openbaar Ministerie (OM). "Eén of meer van de verdachten zijn door ons verhoord. Voor deze verdachten(n) bepaalt de officier van justitie van het Openbaar Ministerie wat er met deze verdachte(n) gebeurt. Het Openbaar Ministerie informeert u verder over het strafproces en uw rechten die u daarin heeft."

Geloofwaardigheid aan een touwtje

Loods 24 stond in het Rotterdamse havengebied dat nu de Kop van Zuid heet. De tabaksloods werd door de Duitse bezetter vanaf 30 juli 1942 gebruikt als startpunt om zo’n 6800 Rotterdamse Joden naar de vernietigingskampen te deporteren. Sinds de jaren negentig wordt het terrein – de loods is afgebroken – als herdenkingsplek gebruikt. Er zijn verschillende monumenten verrezen, onder meer voor de honderden Joodse kinderen uit Rotterdam die door de moordmachine van het Derde Rijk zijn verzwolgen. Een lokaal monument dus, zoals er velen zijn in Nederlandse steden en dorpen. En vanwege die voor Rotterdam pikzwarte dertigste juli vindt daar ook komende donderdag weer een lokale herdenking plaats.

Tegen de zin van de lokale fracties van DENK, Dieren, coalitiepartij PRO en andere Rotterdamse activisten is de Israëlische ambassadeur Zvi Aviner Vapni daar ook bij aanwezig. Het is het goed recht van deze clubs – ook al kozen ze alras na 7 oktober 2023 partij voor de daders en niet de slachtoffers van de Hamasgruwelen – om in het geweer te komen. Het is ook hún Rotterdam, nietwaar.

Secretaris Chris Buitendijk van de ‘Stichting Loods 24 en het Joods Kindermonument’ zegt op zijn beurt: “Het is onze herdenking en we doen het al jaren op deze manier. Vanuit de Joodse gemeenschap in Rotterdam is er behoefte aan een vertegenwoordiger van de enige Joodse staat, en dat is Israël. Soms is dat de ambassadeur, soms een plaatsvervanger.”

Justitie van twee snelheden

Het is deze week een jaar geleden dat op donderdagavond 17 juli 2025 de vergadering van de Utrechtse gemeenteraad bruut verstoord wordt. Nadat een burgermotie van de clubs Utrecht4Palestine en New Neighbours Utrecht voor een Israëlboycot is verworpen, breekt onder de activisten in de raadszaal de pleuris uit. Ook de antisemitische Extinction Rebellion- woordvoerder Laleh Al Marjani is erbij. Driftig op en neer springend en krijsend tússen de raadsleden gaat de opruier volledig uit zijn/haar/hun(?) plaat. Democratie onder vuur; het zijn indringende beelden. Nadat burgemeester Sharon Dijksma het rapaille naar buiten weet te werken, worden de ongeregeldheden nog grimmiger. De burgermoeder wordt voor de ingang lastiggevallen, belet haar eigen stadhuis weer binnen te gaan en moet met haar dienstauto in veiligheid worden gebracht. De bodes en beveiligers van het stadhuis worden ondertussen door de demonstranten aangevallen en krijgen klappen.

Dijksma doet de week daarna aangifte, maar alléén van de gebeurtenissen buiten het stadhuis. Dus niet van de intimidatie en agressie ín de raadszaal. Ze had daar ook de hulp van de politie niet ingeroepen omdat die 'echt een stuk minder zachtzinnig' te werk zou gaan, zegt ze die avond al. Ook laat ze zich dan ontvallen dat er hoge straffen 'van wel vier jaar' op het verstoren van een raadsvergadering staan. Om daaraan toe te voegen: "Ik geloof niet dat er iemand is die dat hen wil aandoen." *kuch. Twee maanden later meldt de politie dat er een verdachte is opgepakt. Dan wordt het stil.

Met je trieste toetermotie

Het was een slechte week voor het rechtsgevoel en het vertrouwen in de VVD als law & order-partij. Die begint met de Amsterdamse ME-commandant Sander van der Huillie die in De T. zijn schild en lange lat in de ring gooit en vertelt liever niet in te grijpen in het geval van rellend Marokkaans rapaille. Minister van Justitie David van Weel (VVD) zwijgt in alle talen.

Maar vrijdagavond belt minister van Defensie en VVD-vicepremier Dilan Yesilgöz vanuit de dienstauto live in bij Nieuws van de Dag in om zich te beklagen over het gedrag van de Marokkaanse relschoppers de afgelopen weken. Terwijl Van Weel diezelfde ochtend juist kwezelt dat de onrust rond Frankrijk-Marokko gelukkig meeviel.

Ondertussen twittert VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans op zaterdag – het riekt in alles naar een liberale PR-operatie - dat hij de avond daarvoor een dienst met de Haagse politie heeft meegedraaid. Die vrijdagavondshift was dus 24 uur ná de gebeurtenissen rond de kwartfinale in de Schilderswijk.

Het VVD-probleem beperkt zich niet tot deze WK-avonden. Brekelmans’ politie-uitje moet namelijk ook maskeren dat de VVD op het dossier zware criminaliteit weinig waarmaakt. Yesilgöz schreef namelijk diezelfde vrijdag aan de Kamer dat ze ‘omwille van de veiligheid en vertrouwelijkheid’ niét wil zeggen of diezelfde Brekelmans in zijn tijd als haar voorganger op Defensie drugsbaas Bolle Jos had laten glippen omdat hij bang was te moeten onderduiken.

Samen met een schedelmeetster

Na lang aandringen van de Tweede Kamer lijkt de politie-iftar op zijn retour, bleek donderdag. Maar er moet en zal gevreten én gebeden worden van belastinggeld. Een dag eerder trommelde het ministerie van Defensie zich namelijk op de borst met Keti Koti. Woensdag legde Defensie (onder het toeziend oog van premier Rob Jetten en burgemeester Femke Halsema) een krans bij het Slavernijmonument in Amsterdam. In het persbericht staat vervolgens: “Eerder organiseerde Defensie al een Keti Koti-diner voor defensiepersoneel in de hoofdstad en een kerkdienst in Rotterdam.”

Die kerkdienst vond vorige week zondag plaats bij de Evangelische Broedergemeente in Rotterdam. De van oorsprong Duitse christenclub is populair bij Surinamers omdat de creolen aldaar reeds tijdens hun eenzijdige dienstverband als slaaf gekerstend werden door deze hernhutters.

Na islamitisch gebedsgeprevel op het politiebureau tijdens de ramadan hoort bij Keti Koti blijkbaar ook een door de overheid gefaciliteerde kerkdienst. De burger mag ondertussen voor al deze gekkigheid de portemonnee trekken. Een en ander doet verlangen naar de Franse laïcité; een heldere scheiding van kerk en staat zoals in Frankrijk bestaat gewoonweg niet in Nederland.

Haar Oekraïense collega is wél eerlijk over gift van kwart miljard

Het is spijtig dat niemand aan Nederlandse zijde Mychajlo Fedorov vorige week woensdag vroeg even een nieuw pak te gaan halen bij de Haagse Bijenkorf. Het draagt niet bij aan het draagvlak dat de Oekraïense minister van Defensie op de dag dat hij een half miljard Nederlands belastinggeld toegezegd krijgt, zich kleedt als de Oostblok uitsmijter van een ranzige discotheek. Wat ook niet helpt: minister van Defensie Dilan Yesilgöz (VVD) heeft over die bijdrage gelogen.

Fedorov vertrok dus niet met lege handen: Yesilgöz gaf hem een steunpakket ter waarde van 500 miljoen euro mee. De ene helft bestaat uit onder meer reguliere munitieleveringen, de andere helft uit 250 miljoen euro voor ‘drones’. Die worden gekocht bij de Nederlandse defensie-industrie, meldde Defensie.

Maar dat klopt niet: het gaat niet om drones maar om kruisraketten. Dat werd duidelijk omdat Fedorov dat een dag later letterlijk zei na een Brusselse bijeenkomst met onder meer zijn baas Volodymyr Zelensky en NAVO-chef Mark Rutte. De minister noemde tegenover de Oekraïense pers zelfs het aantal: 700 kruisraketten. Die - dat klopt wél - worden gebouwd door een Nederlands bedrijf.

Privacy asielzoekers of nationale veiligheid

Iedere dinsdag tussen het Vragenuur en de Regeling van Werkzaamheden stemt de Tweede Kamer over de moties van de week daarvoor. Komende week even opletten wat er gebeurt met de voorstellen uit het tweeminutendebat Vreemdelingen- en asielbeleid, nr. 3590 en nr. 3591. De ene motie is van Diederik Boomsma (JA21) en de andere van Marina Vondeling (PVV). Ze drinken niet alleen hun watertje tegelijk zoals op een van de weinige foto’s waar het politieke stel samen op te zien is, maar dienen ook synchrone moties in.

De ene is wat langer (338 woorden, je kan Boomsma wel uit NSC halen, maar de NSC’er niet uit Boomsma) dan de andere (75 woorden), maar beide moties beogen hetzelfde: telefoons en andere gegevensdragers van asielzoekers moeten weer gecontroleerd worden.

Dat zit zo. Eind mei concludeerde de Inspectie Justitie en Veiligheid na onder meer uitspraken van de onvermijdelijke Raad van State dat de wettelijke grondslag om telefoons en laptops van asielzoekers te onderzoeken, ‘ontoereikend’ is. Daarom mocht de Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers (DISA) niet langer foto’s en de contactenlijst van asielzoekers bekijken.

De DISA probeerde het nog door de asielzoekers om toestemming te vragen maar ook dat deugt niet volgens de Inspectie. Reden: “Vragen om toestemming is in dit soort gevallen doorgaans niet passend in de verhouding tussen burger en de overheid en daarom problematisch. Een asielzoeker is afhankelijk van de overheid. De telefoon niet afgeven, kan in zijn beleving mogelijk zijn asielprocedure schaden.” Het staat er echt.